Με αναφορά στην πρόσφατη τραγωδία της Μάνδρας και Νέας Περάμου ξεκίνησε την ομιλία του ο υπουργός Εσωτερικών Πάνος Σκουρλέτης, στο ετήσιο τακτικό συνέδριο της ΚΕΔΕ, επισημαίνοντας ότι «η απαράδεκτη και χρόνια στρέβλωση που δικαίως καταγγέλλεται από τους πολίτες, είναι γέννημα θρέμμα μιας πολιτικής πραγματικότητας την οποία ο λαός μας έχει αποφασίσει να αφήσει πίσω του» και ότι αυτή «η Κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να τον εισακούσει, κινούμενη ενάντια στα μικρά και μεγάλα συμφέροντα, στη γραφειοκρατία, στην επιβραδυντική πολυνομία, στην περιβαλλοντική αδιαφορία».
Σε ότι αφορά στην αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ο κ. Σκουρλέτης είπε ότι επιδιώκονται τολμηρές τομές, οι οποίες θα αποτελέσουν το πρώτο βήμα μιας εντελώς νέας προσέγγισης στις σχέσεις των πολιτών με την Αυτοδιοίκηση, αλλά και στην αλληλεπίδραση των δύο βαθμών μεταξύ τους και με το Κράτος.
Ποιες είναι οι αλλαγές που προωθούνται
Ο υπουργός Εσωτερικών παρουσίασε ορισμένες πλευρές των αλλαγών που προωθεί η Κυβέρνηση. Συγκεκριμένα:
Οργανώνεται και θεσμοθετείται διαδικασία αναπροσδιορισμού της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ ΟΤΑ Α’ Βαθμού – ΟΤΑ Β’ Βαθμού – Κράτους, με όρους ανάθεσης πλήρων και «καθαρών» τομέων δημόσιας πολιτικής στο προσήκον επίπεδο διοίκησης.
Προωθείται η συγκρότηση Διαδημοτικών Συνδέσμων, ανά νομό, που θα «συνενώνουν» τις τεχνικές υπηρεσίες των επιμέρους Δήμων σε έναν φορέα. Παράλληλα, προωθείται η δημιουργία μιας «τεχνικής ομπρέλας» πανελλαδικής εμβέλειας, υπό την ευθύνη της ΜΟΔ, για την εξυπηρέτηση δήμων ή συνδέσμων.
Δίνεται η δυνατότητα συγκρότησης αυτοτελούς ΥΔΟΜ στη συντριπτική πλειονότητα των Δήμων που σήμερα δεν διαθέτουν,
Αλλάζει η κατηγοριοποίηση των ΟΤΑ, με σκοπό να αμβλυνθούν οι μεταξύ τους ανισότητες και η χρηματοδότηση από τους ΚΑΠ να λαμβάνει υπόψη της τα ιδιαίτερα γεωμορφολογικά και άλλα χαρακτηριστικά τους, να μη περιορίζεται κυρίως στο πληθυσμιακό κριτήριο.
Αποσπάται ο έλεγχος νομιμότητας των αποφάσεων της ΤΑ από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις και ανατίθεται σε έναν νέο φορέα, τον «Ελεγκτή Νομιμότητας», υπό την εποπτεία και την Ευθύνη του Υπουργείου Εσωτερικών.
Προωθείται σταδιακά η υποκατάσταση των σημερινών Αποκεντρωμένων Διοικήσεων από περιφερειακές, κατά τόπους, υπηρεσίες των αντίστοιχων υπουργείων.
Στο επίπεδο της διάρθρωσης των Δήμων και της ενδοδημοτικής αποκέντρωσης:
Οι Δημοτικές Ενότητες (προ-Καλλικρατικοί Δήμοι & Κοινότητες) διατηρούνται μόνο ως εκλογικές περιφέρειες, για να διασφαλιστεί η εκπροσώπηση όλων των προ-Καλλικρατικών Δήμων στα Δημοτικά Συμβούλια.
Ο θεσμός των Δημοτικών και Τοπικών Κοινοτήτων (προ-Καποδιστριακοί Δήμοι & Κοινότητες) διατηρείται.
Οι αρμοδιότητές τους αυξάνονται, συνοδευόμενες και από τμήμα του εκάστοτε δημοτικού προϋπολογισμού που θα επιφυλάσσεται υπέρ των Κοινοτήτων.
Δίνεται η δυνατότητα δημιουργίας νέων Κοινοτήτων όπου προκύπτει ανάγκη, ακόμα και σε Δήμους που δεν προήλθαν από διαδοχικές συνενώσεις.
Η απλή αναλογική θα θεσπιστεί και ήδη συζητούνται δικλείδες ασφαλείας για ομαλή μετάβαση από το ένα σύστημα στο άλλο
Σε ότι αφορά στο ζήτημα της αλλαγής του εκλογικού συστήματος, ο κ. Σκουρλέτης είπε ότι «η απλή αναλογική θα θεσπιστεί» και ότι ήδη συζητούνται δικλείδες ασφαλείας για ομαλή μετάβαση από το ένα σύστημα στο άλλο. Παράλληλα, εξετάζονται επιλογές όπως η αξιοποίηση της λευκής ψήφου με τρόπο που να διευκολύνει δημιουργικά στην επίλυση ενός επίμαχου θέματος, όπως η έγκριση ενός Προϋπολογισμού, ή ενός Τεχνικού Προγράμματος. Ακόμη, η κατάτμηση των προτεινόμενων αποφάσεων, ώστε η διαφωνία σε ένα θέμα να μη συνεπάγεται την ολοκληρωτική απόρριψή τους, εφόσον δεν υπάρχουν άλλα σημεία τριβής.
«Θέλω να τονίσω, είπε ο κ. Σκουρλέτης, ότι η ταύτιση της αναθεώρησης του θεσμικού πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την απλή αναλογική, αδικεί τις προσπάθειες όλων μας. Στο ερώτημα εάν η απλή αναλογική θα λύσει τα προβλήματα της Αυτοδιοίκησης, η απάντηση είναι ότι η επίλυση των προβλημάτων δεν εξαρτάται από μία και μόνη παρέμβαση, όσο σημαντική κι αν είναι αυτή. Στο ερώτημα, όμως, εάν η Αυτοδιοίκηση έχει ανάγκη την απλή αναλογική, απαντούμε απερίφραστα ναι».
Στη βάση όλων αυτών ο κ. Σκουρλέτης περιέγραψε τις εξής αλλαγές:
Καθιερώνεται ως εκλογικό σύστημα και για τους δύο βαθμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης η απλή αναλογική για το σύνολο των εδρών των οικείων Συμβουλίων.
Η διεξαγωγή των αυτοδιοικητικών εκλογών αποσυνδέεται από το χρόνο διεξαγωγής των ευρωεκλογών.
Κατηγορίες κωλυμάτων εκλογιμότητας – όπως η γενική απαγόρευση να θέσουν υποψηφιότητα όλοι όσοι έχουν οποιαδήποτε σχέση εργασίας με το Δημόσιο, ακόμα και ορισμένου χρόνου (λ.χ. δίμηνη, πεντάμηνη κ.λπ. σύμβαση εργασίας) – οι οποίες περιορίζουν υπέρμετρα σε σύγκριση με τον επιδιωκόμενο σκοπό το δημοκρατικό δικαίωμα συμμετοχής στα τοπικά δημόσια πράγματα, εξορθολογίζονται.
Διευκολύνεται η συμμετοχή μικρών παρατάξεων, ομάδων πολιτών και τοπικών κινημάτων, καθώς η ανάδειξη των οργάνων των Κοινοτήτων (Συμβούλια) αποσυνδέεται από την ανάδειξη του κεντρικού Δημοτικού Συμβουλίου, με την έννοια ότι ένας συνδυασμός μπορεί να κατέλθει και αυτοτελώς σε μία μόνο Κοινότητα και, αντίστροφα, ένας συνδυασμός υποψηφίων για το κεντρικό Δημοτικό Συμβούλιο δεν απαιτείται να καταρτίζει ψηφοδέλτιο και για τις Κοινότητες.
Εισάγεται η εκλογή με ενιαίο (όχι δηλαδή παραταξιακό) ψηφοδέλτιο των μονομελών οργάνων-εκπροσώπων των πολύ μικρών Κοινοτήτων.
Αλλαγές σε επίπεδο Διοίκησης
Η συγκρότηση όλων των συλλογικών οργάνων των Δήμων και των Περιφερειών αντιστοιχίζεται στην αναλογική συγκρότηση των οικείων Συμβουλίων.
Σημαντικό μέρος των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής και, δευτερευόντως, της Οικονομικής Επιτροπής, στο βαθμό που μπορεί να ασκηθεί αποτελεσματικά σε χαμηλότερο επίπεδο, μεταβιβάζεται στις Κοινότητες.
Ενισχύονται και θεσμοποιούνται οι διαδικασίες προκαταρκτικής διαβούλευσης, πριν την εισαγωγή και ψήφιση σημαντικών θεμάτων στο Δημοτικό Συμβούλιο, προκειμένου να διευκολυνθεί η διαμόρφωση συναινέσεων.
Θεσμοί Κοινωνικής Συμμετοχής και Ελέγχου
Θεσμοθετείται η διενέργεια τοπικών δημοψηφισμάτων, όχι μόνο μετά από πρωτοβουλία των οργάνων του Δήμου, αλλά και κατόπιν λαϊκής πρωτοβουλίας.
Ο θεσμός του δημοψηφίσματος επεκτείνεται και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, ενώ ταυτόχρονα διευρύνονται οι περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορεί να διεξαχθεί έγκυρα τοπικό δημοψήφισμα.
